Κάθε καλοκαίρι, οι τίτλοι των ειδήσεων επαναλαμβάνουν το ίδιο μοτίβο: «Βούλιαξαν τα νησιά», «Απόγνωση από τις ορδές τουριστών», «Στα όρια της κατάρρευσης οι υποδομές». Η λέξη «υπερτουρισμός» έχει μπει για τα καλά στο καθημερινό μας λεξιλόγιο. Γύρω από αυτόν τον όρο, όμως, έχει στηθεί μια παραφιλολογία γεμάτη υπερβολές και λανθασμένες εντυπώσεις.
Για να βρούμε βιώσιμες λύσεις, οφείλουμε πρώτα να ξεχωρίσουμε τα γεγονότα από τα στερεότυπα [ΣΕΤΕ]. Ας καταρρίψουμε τους 10 μεγαλύτερους μύθους που κυκλοφορούν στην ελληνική κοινή γνώμη.
Μύθος 1: Η Ελλάδα «βουλιάζει» ολόκληρη
- Η πραγματικότητα: Ο υπερτουρισμός δεν είναι εθνικό πρόβλημα, αλλά αυστηρά τοπικό [ΣΕΤΕ]. Ενώ η Σαντορίνη, η Μύκονος και το ιστορικό κέντρο της Αθήνας δέχονται ασφυκτική πίεση, δεκάδες πανέμορφα νησιά (π.χ. στο Βόρειο Αιγαίο) και ολόκληρες περιφέρειες της ηπειρωτικής Ελλάδας αναζητούν εναγωνίως περισσότερους επισκέπτες για να επιβιώσουν οικονομικά.
Μύθος 2: Το πρόβλημα διαρκεί όλο τον χρόνο
- Η πραγματικότητα: Το ελληνικό πρόβλημα λέγεται ακραία εποχικότητα [Το Βήμα]. Οι υποδομές μας δεν πιέζονται 365 ημέρες τον χρόνο, αλλά για περίπου 60 έως 75 ημέρες, από τα μέσα Ιουνίου έως τον Αύγουστο. Τον υπόλοιπο χρόνο, οι ίδιοι προορισμοί ερημώνουν και οι επιχειρήσεις υπολειτουργούν.
Μύθος 3: Φταίει αποκλειστικά ο μεγάλος αριθμός των τουριστών
- Η πραγματικότητα: Η ρίζα του κακού δεν είναι το πόσοι έρχονται, αλλά το πού πάνε και τι βρίσκουν. Το πρόβλημα γιγαντώνεται εξαιτίας των απαρχαιωμένων υποδομών (δίκτυα ύδρευσης, διαχείριση σκουπιδιών, οδικό δίκτυο) και της παντελούς έλλειψης κεντρικού σχεδιασμού για τη διαχείριση των τουριστικών ροών.
Μύθος 4: Αν καταργηθεί το Airbnb, θα λυθούν όλα τα προβλήματα στεγαστικής κρίσης
- Η πραγματικότητα: Η βραχυχρόνια μίσθωση άλλαξε τον χάρτη των ακινήτων, όμως δεν είναι ο μόνος ένοχος. Η έλλειψη ανέγερσης νέων εργατικών κατοικιών, η απουσία κρατικής στεγαστικής πολιτικής, τα χιλιάδες κλειστά/εγκαταλελειμμένα διαμερίσματα και η ανεξέλεγκτη μετατροπή ολόκληρων οικοδομικών τετραγώνων σε ξενοδοχεία συνθέτουν το πραγματικό στεγαστικό πρόβλημα.
Μύθος 5: Οι τουρίστες της κρουαζιέρας δεν αφήνουν ευρώ στην αγορά
- Η πραγματικότητα: Αν και η οικονομική τους αποτύπωση είναι σαφώς μικρότερη από εκείνη των τουριστών που μένουν σε ξενοδοχεία, οι επιβάτες κρουαζιέρας τονώνουν άμεσα την τοπική οικονομία. Μέσα σε λίγες ώρες ξοδεύουν στοχευμένα σε εστίαση, αναμνηστικά, ταξί, ξεναγούς και τοπικά καταστήματα, στηρίζοντας μικρομεσαίες επιχειρήσεις.
Μύθος 6: Οι ντόπιοι στα νησιά μισούν τους τουρίστες
- Η πραγματικότητα: Δεν υπάρχει «τουριστοφοβία» στην Ελλάδα, καθώς η πλειοψηφία των κατοίκων ζει άμεσα ή έμμεσα από το τουριστικό προϊόν [PowerGame]. Οι κάτοικοι δεν εναντιώνονται στους ίδιους τους επισκέπτες, αλλά στην υποβάθμιση της δικής τους ποιότητας ζωής (διακοπές νερού, κυκλοφοριακό χάος, ακρίβεια), η οποία προκύπτει από την αδράνεια των τοπικών αρχών.
Μύθος 7: Η λύση είναι να φέρουμε μόνο «πλούσιους» τουρίστες
- Η πραγματικότητα: Ο λεγόμενος «ποιοτικός» τουρισμός υψηλών βαλαντίων δεν είναι απαραίτητα πιο πράσινος ή βιώσιμος. Οι τουρίστες της πολυτελείας καταναλώνουν πολλαπλάσιους πόρους: απαιτούν τεράστιες ποσότητες νερού (πισίνες, γκολφ), παράγουν περισσότερα απόβλητα και δεσμεύουν μεγάλες εκτάσεις γης, εντείνοντας την περιβαλλοντική κρίση.
Μύθος 8: Τα «χαράτσια» και τα εισιτήρια εισόδου σταματούν τις ροές
- Η πραγματικότητα: Μέτρα όπως το τέλος κρουαζιέρας ή τα εισιτήρια εισόδου (τύπου Βενετίας) δεν λειτουργούν ως αποτρεπτικός παράγοντας για τον ταξιδιώτη που έχει ξοδέψει χιλιάδες ευρώ για να έρθει στην Ελλάδα. Τα μέτρα αυτά έχουν κυρίως εισπρακτικό χαρακτήρα και νόημα μόνο αν τα έσοδα επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες για έργα υποδομής.
Μύθος 9: Πρόκειται για ένα πρωτόγνωρο, μοντέρνο φαινόμενο των social media
- Η πραγματικότητα: Το αντι-τουριστικό κίνημα και οι διαμαρτυρίες για την αλλοίωση των τοπικών κοινωνιών έχουν ιστορία που ξεπερνά τον έναν αιώνα στην Ευρώπη [in.gr]. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης (Instagram, TikTok) απλώς επιτάχυναν την κατάσταση, δημιουργώντας «μόδες» και οδηγώντας χιλιάδες ανθρώπους να φωτογραφηθούν ακριβώς στο ίδιο σημείο, την ίδια ώρα (π.χ. στο ηλιοβασίλεμα της Οίας).
Μύθος 10: Αν διαφημίσουμε εναλλακτικά μέρη, το πρόβλημα θα λυθεί αμέσως
- Η πραγματικότητα: Η γεωγραφική διασπορά των τουριστών στα χαρτιά ακούγεται ιδανική, αλλά στην πράξη απαιτεί χρόνια. Αν στείλουμε ξαφνικά χιλιάδες τουρίστες σε ένα παρθένο, μη οργανωμένο μέρος χωρίς οδικό δίκτυο, λιμάνι ή νοσοκομείο, δεν λύνουμε το πρόβλημα· απλώς μεταφέρουμε τον υπερτουρισμό και καταστρέφουμε έναν ακόμα προορισμό.
Το Συμπέρασμα
Ο τουρισμός αποτελεί την «βαριά βιομηχανία» της Ελλάδας και κανείς δεν θέλει να τη δει να καταρρέει. Η λύση, όμως, δεν βρίσκεται ούτε στους αφορισμούς ούτε στην άκριτη αύξηση των κλινών. Βρίσκεται στη στρατηγική διαχείριση: στη δημιουργία σύγχρονων υποδομών, στον έλεγχο των ροών σε πραγματικό χρόνο και στην επένδυση στην επιμήκυνση της τουριστικής περιόδου. Μόνο έτσι θα προστατεύσουμε τον πλούτο της χώρας μας και την ποιότητα ζωής των μόνιμων κατοίκων της.
Συμφωνείτε με τα παραπάνω; Μήπως τελικά ο «υπερτουρισμός» είναι ένας μεγάλος μύθος;