Η χωρική και η χρονική επέκταση του τουρισμού πρέπει να είναι η βασική επιδίωξη της τουριστικής στρατηγικής στην Ελλάδα, υπογράμμισε ο Γενικός Γραμματέας του ΣΕΤΕ Γιώργος Βερνίκος (*) σε συζήτηση στρογγυλής τραπέζης με θέμα: «Από την πίεση στη βιωσιμότητα: Ένα νέο όραμα για το Ελληνικό Τοπίο», που διοργάνωσε η Ελληνική Εταιρεία Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ) στο πλαίσιο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών το περασμένο Σάββατο 25 Απριλίου.
Ο κ. Βερνίκος ανέδειξε στοιχεία της μελέτης για το νέο Χωροταξικό του Τουρισμού, σύμφωνα με τα οποία οι περιοχές με έντονη τουριστική δραστηριότητα (Περιοχές Ελέγχου και Αναπτυγμένες) καλύπτουν μόλις περίπου το 5% της ελληνικής επικράτειας, ενώ το 57% δεν παρουσιάζει καμία τουριστική ανάπτυξη. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι οι περιοχές που συχνά χαρακτηρίζονται ως «υπερτουριστικές» αντιστοιχούν σε ποσοστό σημαντικά μικρότερο του 0,78% της συνολικής έκτασης.
Παράλληλα υπογράμμισε τη μεγάλη συγκέντρωση της τουριστικής δραστηριότητας, καθώς το 90% της κίνησης εντοπίζεται σε μόλις πέντε περιφέρειες και σε χρονικό διάστημα περίπου πέντε μηνών, γεγονός που, όπως σημείωσε, αναδεικνύει την ανάγκη για χωρική και χρονική διεύρυνση του τουρισμού.
Σε αυτό το πλαίσιο, έθεσε ως βασική επιδίωξη η περαιτέρω ανάπτυξη να είναι εστιασμένη στον βιώσιμο τουρισμό, προσαρμοσμένη στα χαρακτηριστικά κάθε περιοχής και με σεβασμό στη φυσιογνωμία και την αυθεντικότητά της. Προϋπόθεση για αυτό αποτελεί η επέκταση της τουριστικής δραστηριότητας πέραν του τρίτου τριμήνου και εκτός των ήδη κορεσμένων προορισμών.
Η σημασία του χωροταξικού σχεδιασμού
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στον ρόλο του χωροταξικού σχεδιασμού, τον οποίο χαρακτήρισε καθοριστικό παράγοντα για τη βιώσιμη ανάπτυξη, επισημαίνοντας την ανάγκη για ένα σταθερό και αξιόπιστο πλαίσιο που θα διασφαλίζει ασφάλεια δικαίου, θα περιορίζει την αυθαίρετη δόμηση και θα στηρίζει τις επενδύσεις. «Ένα χωροταξικό με ελλείψεις είναι καλύτερο από την έλλειψη χωροταξικού», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Ο κ. Βερνίκος σημείωσε ότι ο τουρισμός διεθνώς θα συνεχίσει την ανοδική του πορεία, με την Ελλάδα να καλείται να αξιοποιήσει τη φήμη της και τις επενδύσεις που έχουν πραγματοποιηθεί, προκειμένου να ενισχύσει την περιφερειακή ανάπτυξη και τη δημογραφική συγκράτηση. Παράλληλα, επικαλέστηκε στοιχεία σύμφωνα με τα οποία το 74,4% των Ελλήνων αξιολογεί θετικά την επίδραση του τουρισμού στη χώρα.
Η περαιτέρω αναβάθμισή του τουρισμού δεν συνιστά δομική αδυναμία, αλλά στρατηγικό πλεονέκτημα, είπε. Ο τομέας, διαχρονικός πυλώνας ανάπτυξης της χώρας, χρειάζεται ένα συνεπές και υποστηρικτικό πλαίσιο για να συνεχίσει να αποδίδει. Η συμβολή του είναι ουσιαστική, αλλά όχι αυτονόητη.
Αναφερόμενος στη βιωσιμότητα, τόνισε ότι ο τουρισμός ήδη πρωτοστατεί σε σχετικές δράσεις, φέρνοντας ως παραδείγματα την Τήλο ως νησί μηδενικών αποβλήτων, το πρόγραμμα «Ελληνικό Πρωινό», καθώς και πρωτοβουλίες για πράσινες υποδομές και αυτορρύθμιση του κλάδου.
Σε ό,τι αφορά τη θέση του τουρισμού στην οικονομία, επεσήμανε ότι ο κλάδος εμφανίζει υψηλότερη ανταγωνιστικότητα σε σχέση με άλλους τομείς, απορρίπτοντας το αφήγημα της «μονοκαλλιέργειας». Όπως υπογράμμισε, η ενίσχυση και άλλων παραγωγικών τομέων θα οδηγήσει σε πιο ισορροπημένη ανάπτυξη, χωρίς να αναιρεί τον στρατηγικό ρόλο του τουρισμού, ιδίως στις νησιωτικές περιοχές.
Οι βασικές προτάσεις για βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη
Στην ερώτηση «Αν ήσασταν μέλος του ΣτΕ, ποιους απαράβατους κανόνες θα θέτατε στην τουριστική ανάπτυξη», απάντησε:
Οι δικαστές που συμμετέχουν στο Συμβούλιο της Επικρατείας έχουν μεγάλη γνώση όλων των νομικών θεμάτων που άπτονται της τουριστικής ανάπτυξης, περιλαμβανομένου του Συντάγματος, των νόμων, της ανάγκης προστασίας του περιβάλλοντος και της ανάγκης για επενδύσεις. Το πρόβλημα δεν είναι το Συμβούλιο της Επικρατείας, το πρόβλημα είναι η νομοθεσία, η αίσθηση του κράτους δικαίου, με κυριότερο θέμα το χρονικό διάστημα που απαιτείται για την έκδοση των αποφάσεων. Υπάρχουν πλήθος προτάσεων που αναφέρονται στην ανάγκη για ολιστική προσέγγιση και συνεργασία, για απόλυτη προτεραιότητα στο χωροταξικό σχεδιασμό, για την ανταποδοτικότητα και την κοινωνική συνοχή, τη χωροταξική οργάνωση και νησιωτικότητα, το σεβασμό στη φέρουσα ικανότητα, στην αρχιτεκτονική ένταξη και διαχείριση ταυτότητας και την ανάπτυξη για προστατευόμενες περιοχές και περιβάλλον.
Τέλος, αναφέρθηκε στις βασικές προτάσεις του Συνήγορου του Πολίτη για τη βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη, που είναι οι εξής:
- Άμεση ολοκλήρωση του χωροταξικού σχεδιασμού και έκδοση Π.Δ. για τη μεθοδολογία υπολογισμού της φέρουσας ικανότητας.
- Χαρτογράφηση και έλεγχος της βραχυχρόνιας μίσθωσης, ώστε να συνεκτιμάται στην επιβάρυνση των προορισμών.
- Υποχρεωτική συμβολή των μεγάλων τουριστικών επιχειρήσεων στη δημιουργία υποδομών (π.χ. δικοί τους βιολογικοί καθαρισμοί, αφαλατώσεις) για να μην επιβαρύνουν τα δημόσια δίκτυα.
- Αποκατάσταση της νομιμότητας με κατεδάφιση αυθαιρέτων και ενίσχυση των ελεγκτικών μηχανισμών με ανθρώπινο δυναμικό
*O Γιώργος Βερνίκος είναι Γενικός Γραμματέας του ΣΕΤΕ και Πρόεδρος του ΙΝΣΕΤΕ, Πρεσβευτής στο EUROPEAN CLIMATE PACT of the European Union