Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή φέρνει στο προσκήνιο μια «αθέατη» αλλά κρίσιμη εξάρτηση της Ευρώπης: την κυριαρχία των αεροπορικών εταιρειών του Κόλπου στις συνδέσεις με την Ασία, με τις ευρωπαϊκές αεροπορικές να κάνουν λόγο για ένα ηχηρό καμπανάκι κινδύνου.
Μετά τα αντίποινα της Τεχεράνης στην ευρύτερη περιοχή, δεκάδες χιλιάδες πτήσεις ακυρώθηκαν μέσα σε λίγες ημέρες, προκαλώντας σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αερομεταφορές και επηρεάζοντας εκατομμύρια επιβάτες. Το μεγαλύτερο πλήγμα καταγράφεται στις συνδέσεις Ευρώπης–Ασίας, όπου η εξάρτηση από τα μεγάλα hubs του Κόλπου αποδεικνύεται καθοριστική.
Χιλιάδες Ευρωπαίοι ταξιδιώτες έχουν εγκλωβιστεί σε ασιατικούς προορισμούς, αδυνατώντας να επιστρέψουν μέσω των βασικών κόμβων του Ντουμπάι, της Ντόχα και του Άμπου Ντάμπι. Τα τρία αυτά αεροδρόμια αποτελούν τις βάσεις των κολοσσών Emirates, Qatar Airways και Etihad Airways, οι οποίοι τα τελευταία χρόνια έχουν εδραιώσει την κυριαρχία τους στις διηπειρωτικές πτήσεις μεγάλων αποστάσεων.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Air France-KLM, Benjamin Smith, περιέγραψε την κατάσταση ως «ένα ξυπνητήρι» για την Ευρώπη. Όπως ανέφερε σε συνέντευξη Τύπου της Airlines for Europe στις Βρυξέλλες, περίπου 600 αεροσκάφη βρίσκονται καθηλωμένα, εκ των οποίων τα 100 εξυπηρετούσαν κανονικά ευρωπαϊκά δρομολόγια. «Αυτό δείχνει πόσο εξαρτημένη είναι η ευρωπαϊκή ήπειρος από τους αερομεταφορείς του Κόλπου», τόνισε.
Η κρίση φαίνεται ήδη να οδηγεί σε αναπροσαρμογή στρατηγικής. Ο όμιλος Air France-KLM, η Lufthansa αλλά και ασιατικές εταιρείες αυξάνουν τα απευθείας δρομολόγια μεταξύ Ευρώπης και Ασίας, επιχειρώντας να μειώσουν την ανάγκη διέλευσης από ενδιάμεσους κόμβους. Σύμφωνα με τον Smith, πρόκειται για μια κατεύθυνση που οι ευρωπαϊκές αεροπορικές επιθυμούν να διατηρήσουν σε μόνιμη βάση, ανεξαρτήτως κρίσεων.
Το ζήτημα αποκτά και πολιτικές διαστάσεις. Η ένωση A4E, στην οποία συμμετέχουν μεταξύ άλλων η Lufthansa, η International Airlines Group (μητρική της British Airways), η Ryanair και η easyJet, έχει εδώ και καιρό εκφράσει έντονη κριτική για τη συμφωνία «ανοικτών ουρανών» της Ευρωπαϊκής Ένωσης με το Κατάρ, που τέθηκε σε ισχύ το 2021.
Η γενική διευθύντρια της A4E, Ourania Georgoutsakou, υπογράμμισε ότι η τρέχουσα κρίση αποτελεί «ευκαιρία για την Ευρώπη να επανεξετάσει τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται την αεροπορία και τις αεροπορικές εταιρείες», επισημαίνοντας ότι η ήπειρος έχει βρεθεί σε μειονεκτική θέση.
Από την πλευρά του, ο επικεφαλής της Lufthansa, Carsten Spohr, έδωσε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα των συνεπειών: η Ευρώπη εμφανίζεται σήμερα ουσιαστικά «αποκομμένη» από τις Φιλιππίνες, καθώς τα συγκεκριμένα δρομολόγια είχαν σε μεγάλο βαθμό παραχωρηθεί σε αεροπορικές του Κόλπου, οι οποίες πλέον δεν μπορούν να τα εξυπηρετήσουν.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή αναδεικνύει έτσι μια δομική αδυναμία της ευρωπαϊκής αεροπορίας: την απώλεια μεριδίου στις υπεραστικές πτήσεις και την εξάρτηση από τρίτες αγορές για τη διασύνδεση με την Ασία. Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν η συγκυρία αυτή θα αποτελέσει καταλύτη για μια πιο αυτάρκη ευρωπαϊκή στρατηγική ή αν η σημερινή αναταραχή θα έχει μόνο προσωρινό χαρακτήρα.